***

Nampiasaina tamin'ny endrika samihafa araka ny sahan-keviny ny tamberin-teny "teto" sy "eto" toy ny "teto izahay", "teto ihany koa", "teto daholo", "fa teto koa", "mbola eto anefa", "mbola eto koa".

Manambara toerana amin'ny filazam-potoana lasa ny "teto izahay" izay averimberina eny am-piandohan'ny tononkira ary itantarana ny fiandohan'ny fitiavana: "Teto izahay no nanao fanekena". Azo heverina ho ilay voalohany teo amin'izy roroa irery izany fa tsy mbola ilay naseho am-pahibemaso. Azo lazaina ho nanjakan'ny fahatokisana izany fotoana fanekena izany satria natao tamin'ny fo madio sy malalaka ary tsy nisy mpanelingelina.

Nohamafisina tao amin'ny andininy faharoa izany tamin'ny alalan'ny voady, "Teto ihany koa no nanaovanay ny voady", izay nampiharihary teo anivon'ny fiarahamonina ny firaisam-po. Fanao amin'ny vodiondry, manoloana ny alitara sy ny ben'ny tanàna ny voady ary atrehin'ny fianakaviana, namana, olom-pantatra. Dingana matotra no irosoana satria ombam-belirano sy fepetra ahafahana miara-mandroso sy miaina. Anisany ny fiarahana mitady amin'ny asa fivelomana miandahy sy miambavy:

"Velirano, visavisan'ny hoavy fa hiaraka hitady"

Mipololotra mandritra io "visavisan'ny hoavy" io ny fanantenana fiainan-tsambatra eo amin'izy roa toy ny "zava-tsoa", "mitovy saranga"... Ary ny filazana fa "Teto izahay vao niandoha tsy nanana" aza dia midika fa efa nisy harena voaangona tatý aoriana. Ekena koa anefa fa sedra voalohany atrehin'ny tokantrano vao ny tsy fananana ny ampy.

Nandao ny tranon-dray aman-dreny ny mpivady vao, izany hoe toerana misy ny rehetra, ary nanorina tokantranon'ny fisantarana. Na eo aza ireo mety ho fanomezana atolotra amin'ny mariazy dia tsy hary mivangongo ao anatin'ny indray mipi-maso ny kanonkanona rehetra fa misy tokoa ny fahabangana. Tsy vitan'izany fa nisy tokoa ny fihafiana sy ny fizakana ny mafy ara-toekarena:

"Fa teto koa no niaretanay ny mafy
  Nisotroanay ny mangidy sy ny mamy
  Ary tsy maintsy mihafy"

Misamboaravoara sy misamonta ny fiainam-pitiavana araka ny fifanoheran-kevitra avohitry ny tononkira amin'ny mpamaritra matoanteny "fa", entina hanehoana ny fetran'ny hamaminy. Mifandraika amin'izany fiovaovana izany ny mamy sy ny mangidy mandrakotra ny tantarany. Ary na fihafiana aza ny tokantrano, araka ny fitenenana, dia mety ho ny fahatezany mihitsy no voatohintohina ka ilaina velomina indray na havaozina rehefa matimaty:

"Mbola eto koa no hamelomanay indray fitia vaovao"

Misy fetrany tokoa ny fitiavana amin'ny maha olombelona noho ny fahafatesana tsy azo ivalozana na ho haingana na ho ela:

"Ary farany aza angamba eto no hilevenanay."

Eo amin'ity hoe "angamba" ity no mampihazohazo satria iray fasana ny mpivady araka ny fomban-tany, afa tsy hoe nisara-belona na nampiakarina indray ravehivavy tamin'ny nitondra tena. Raha zohina anefa ny "fiverenana" amin'ny tononkira dia ahatarafana ny harefon'ny tokantrano:

"Folaky ny haizina ve ka hangina
Rahampitso indray aho hiandry fitsikiana
Ny ho kivy sanatria f’izany ihany ny fiainana etý."

Tsy nofaritana ny atin'ity sarinteny "folaky ny haizina" nampitolefika ity ary iandrandrana fitsikiana amin'ny hoavy. Ny marimarina kokoa dia misetra ny hotakotaky ny fiarahamonina ivelany sy ny avy ao anatin'izy roa ihany ny fitiavana ka mety hisamboaravoara indraindray.

***

Mahery ny fitiavana, mamy am-boalohany ary mety haharitra toy ny lamban'akoho koa na dia tsy ilaozana hontsankontsana aza indraindray. Maro ireo tranga setrainy voatanisa ato amin'ity tononkira ity izay ahatarafana singa poetika toy ny tamberin-teny, sarinteny, fifanoherana.
_____________________

Teto (Rambao)

Teto izahay no nanao ny fanekena
Vita tamin’ny fo madio fa sanatria tsy nisy noterena
Teto izahay no nanomboka nizara fitiavana
Tsy maty akory ireny fa mipetraka ho tantara

Teto ihany koa no nanaovanay ny voady
Velirano, visavisan'ny hoavy fa hiaraka hitady
Teto daholo ny rehetra no nitranga
N’inona hidona na zavatra hihatra
Dia mitovy saranga

Folaky ny haizina ve ka hangina
Rahampitso indray aho hiandry fitsikiana
Ny ho kivy sanatria
f’izany ihany ny fiainana etý.

Fa teto koa no niaretanay ny mafy
Nisotroanay ny mangidy sy ny mamy
Ary tsy maintsy mihafy
Teto izahay vao niandoha tsy nanana
Fa samy niady mafy mba hisy zava-tsoa am-pelantanana.

Mbola eto anefa no hitoeranay hatrany
Mandra-piavin'izay lahatra fiantsoana
Ka handaozanay ny tany
Mbola eto koa no hamelomanay indray fitia vaovao
Ary farany aza angamba eto no hilevenanay.

Folaky ny haizina ve ka hangina
Rahampitso indray aho hiandry fitsikiana
Ny ho kivy sanatria f’izany ihany ny fiainana etý.

Andrianarisoa Jean Maurice - 1978
(Rambao)

Ireo nihira ny Teto

Eliane sy Emma
Mahery sy Bodo
Cover Metal (by_Mainam'c)